Nieuwe JAMA-meta-analyse over botdichtheid: 'herstel' blijkt bij doorlezen minder stellig dan de koppen
Een meta-analyse in JAMA Pediatrics (2026) zou aantonen dat botdichtheid na puberteitsremmers 'gedeeltelijk herstelt' door hormoontherapie. Wie de cijfers zelf leest, ziet een kleinere, onzekerder bevinding dan de berichtgeving suggereert — en een oud probleem dat nog altijd niet is opgelost.
Door Ineke Bosman
Deze week ging een nieuwe meta-analyse in JAMA Pediatrics rond met een geruststellende ondertoon: koppen als “Puberty Blockers Temporarily Slow Bone Growth, Recovery Seen With Hormone Therapy” suggereren dat de botopbouw na puberteitsremmers gewoon weer op orde komt zodra jongeren cross-sekshormonen krijgen. Wie de studie zelf naast de berichtgeving legt, ziet een aanzienlijk voorzichtiger beeld.
Wat de studie beweert
De meta-analyse van Tienforti en collega’s, gepubliceerd in JAMA Pediatrics (2026), voegde tien longitudinale cohortstudies samen met in totaal 751 trans en gender-diverse adolescenten: 427 bij geboorte als meisje geregistreerd en 324 als jongen. De onderzoekers volgden botmineraaldichtheid-Z-scores, vooral op de lumbale wervelkolom, tijdens de fase van puberteitsonderdrukking en daarna tijdens hormoontherapie met testosteron of oestrogeen. Tijdens de onderdrukkingsfase daalden de Z-scores in beide groepen: de botopbouw liep trager dan bij leeftijdsgenoten. Na de start van hormoontherapie verbeterden de scores weer — wat in de media werd samengevat als ‘herstel’.
Wat er echt staat
De onderzoekers zelf zijn voorzichtiger dan de koppen. Zij noemen het herstel ‘gedeeltelijk’: de gemiddelde Z-scores bleven ook ná hormoontherapie numeriek onder het niveau van vóór de behandeling, en de verschillen tussen skeletlocaties waren “niet overal consistent statistisch significant”. Met andere woorden: bij een deel van de onderzochte locaties is niet eens met zekerheid vast te stellen dát er herstel optreedt, laat staan hoeveel. Dat is een wezenlijk ander bericht dan ‘botdichtheid komt weer goed’.
Minstens zo belangrijk is wat de meta-analyse niet meet. Er wordt geen uitspraak gedaan over fractuurrisico, en er is geen vervolg tot in de volwassenheid — het moment waarop piekbotmassa idealiter is opgebouwd en waarop osteoporose zich pas laat zien. Onze eigen pagina over puberteitsremmers en botdichtheid beschrijft waarom juist de puberteit de periode is waarin piekbotmassa wordt opgebouwd, en waarom die schade niet automatisch wordt ingehaald.
Een oud probleem, opnieuw niet opgelost
Dit gat in de kennis is niet nieuw. Al in 2021 wees SEGM op precies hetzelfde euvel bij de Tavistock-cohorten: onderzoekers verzamelden destijds geen fractuurdata, waardoor de klinische gevolgen van een verlaagde botdichtheid onbekend bleven. Een herberekening van diezelfde Tavistock-cijfers door bio-statisticus Michael Biggs liet zien dat na twee jaar behandeling een derde van de kinderen een Z-score onder de -2 had op de heup, en ruim een kwart op de wervelkolom — niveaus die bij minder dan 0,13 procent van de algemene bevolking voorkomen. De nieuwe JAMA-meta-analyse voegt tien studies en enkele jaren onderzoek toe, maar dezelfde twee gaten — geen fractuurdata, geen volwassen follow-up — blijven openstaan.
Waarom dit ertoe doet
De Cass Review noemde de onzekerheid over botgezondheid bij puberteitsremmers in 2024 al een van de redenen om terughoudend te zijn met routinematig voorschrijven buiten onderzoeksverband; onze pagina over de internationale ommekeer rond puberteitsremmers zet die en vergelijkbare besluiten in Zweden en Finland op een rij. Een gedetailleerd cijferdossier over botdichtheid bij hormoontherapie en puberteitsremmers is te vinden op de risicopagina van Genderrisico.nl, die de beschikbare studies per uitkomstmaat naast elkaar zet.
Een meta-analyse van tien kleine, onderling verschillende cohorten is winst ten opzichte van losse studies, maar verandert niets aan de kern: zolang niemand fracturen bijhoudt en niemand jongeren tot in de volwassenheid volgt, is de vraag of botschade blijvend is, niet beantwoord — hooguit een fractie preciezer geformuleerd. Ouders en clinici die op basis van ‘herstel gezien’ geruststelling zoeken, doen er goed aan de studie zelf te lezen voor ze die geruststelling overnemen.
Bronnen
- Tienforti, D., Marinelli, L., Terrana, G. e.a., “Bone Accrual During Puberty Suppression and Gender-Affirming Therapy in Transgender Adolescents: A Systematic Review and Meta-Analysis”, JAMA Pediatrics, 2026. PubMed
- Medical Dialogues, “Puberty Blockers Temporarily Slow Bone Growth, Recovery Seen With Hormone Therapy: JAMA”, 2026. medicaldialogues.in
- SEGM, “The Effect of Puberty Blockers on the Accrual of Bone Mass”, 2021. segm.org
Veelgestelde vragen
Wat heeft de nieuwe JAMA-meta-analyse over botdichtheid en puberteitsremmers precies onderzocht?
De onderzoekers voegden de gegevens van 10 longitudinale cohortstudies samen, met in totaal 751 trans en gender-diverse adolescenten (427 bij geboorte als meisje geregistreerd, 324 als jongen). Zij keken naar botmineraaldichtheid-Z-scores op onder meer de lumbale wervelkolom, tijdens puberteitsremming en na de start van cross-sekshormonen.
Betekent dit dat botdichtheid na puberteitsremmers gewoon weer normaal wordt?
Niet volgens de auteurs zelf. Zij spreken van 'gedeeltelijk' herstel: de Z-scores lagen na hormoontherapie nog altijd numeriek onder het niveau van vóór de behandeling, en de verschillen tussen skeletlocaties waren niet overal statistisch significant. Er is geen uitspraak gedaan over fractuurrisico of botsterkte op volwassen leeftijd.
Waarom blijft de kritiek van SEGM en de Cass Review relevant nu er nieuw onderzoek is?
Omdat het onderliggende probleem dat zij al jaren aankaarten — geen fractuurdata en geen langetermijnvervolg tot in de volwassenheid — ook in deze nieuwe meta-analyse niet is opgelost. De 10 ingesloten studies zijn klein en heterogeen, wat harde conclusies over veiligheid nog altijd in de weg staat.
Ineke Bosman
Redactie